Przysposobienie dziecka – kiedy jest możliwe i jakie warunki należy spełnić?

Przysposobienie dziecka to trudny temat. Sam proces przysposobienia jest długotrwały i wiąże się z wieloma formalnościami. Jednak jeśli jesteście zdeterminowani i pewni swojej decyzji o adopcji, nie zrażajcie się. Podstawą sukcesu jest zrozumienie zasad i wymogów prawnych, które zebraliśmy w tym artykule.

Jakie dokumenty i zgody są potrzebne do adopcji? Jakie relacje będą łączyć Was z przysposobionym dzieckiem? Jakie prawa ma osoba przysposobiona względem rodziców biologicznych oraz przysposabiających? Wyjaśniamy.

Jak się przygotować do przysposobienia?

Przysposobienie to trwała forma pieczy nad dzieckiem o charakterze zastępczym. W świetle prawa na skutek przysposobienia dziecko staje się dzieckiem osób przysposabiających. Zyskuje tym samym pełnię praw, które mają dzieci biologiczne, a więc zyskuje nazwisko, przysługują mu alimenty i prawo do dziedziczenia.

Istnieją trzy rodzaje przysposobienia: pełne, niepełne oraz pełne nierozwiązywalne (inaczej całkowite).

Przysposobienie a adopcja

Jaka jest zależność między przysposobieniem a adopcją? Oba pojęcia nazywają tę samą czynność prawną. Można zatem używać ich zamiennie.

Ile trwa przysposobienie dziecka? Cały proces, od momentu rejestracji kandydatów jako potencjalnych rodziców adopcyjnych do momentu orzeczenia adopcji przez sąd, trwa około 2 lat. W praktyce jednak czas ten jest często znacznie dłuższy, co wynika np. z długiego oczekiwania na rozpoczęcie szkolenia dla kandydatów na rodziców adoptowanego dziecka.

Jakie zgody są potrzebne do przysposobienia dziecka?

Aby dokonać przysposobienia dziecka, należy w dowolnym ośrodku adopcyjnym w Polsce złożyć następujące dokumenty:

  • wniosek o przysposobienie. Powinny być w nim zawarte motywy decyzji o przysposobieniu oraz związane z nią oczekiwania,
  • życiorys kandydatów,
  • odpis zupełny aktu małżeństwa albo akt urodzenia, jeśli o adopcję występuje osoba samotna,
  • jeśli kandydat zawarł powtórne małżeństwo – zaświadczenie o rozwodzie,
  • zaświadczenie o niekaralności,
  • dokumenty potwierdzające dochody: zaświadczenie o zatrudnieniu i otrzymywanym wynagrodzeniu (powinna być w nim podana średnia z 3 ostatnich miesięcy), czasem potrzebne jest też zeznanie podatkowe za poprzedni rok,
  • zaświadczenie od lekarza o stanie zdrowia i braku przeciwwskazań do adopcji.

Wniosek o przysposobienie dziecka i pozostałe dokumenty to jednak tylko jeden z wielu elementów procesu przysposabiania. Potrzebne są jeszcze następujące zgody:

  • Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, konieczna jest także jego zgoda na przysposobienie. Zapytać o to musi sąd opiekuńczy, który ma podjąć decyzję o adopcji.
  • Na adopcję przez konkretną osobę zgodę powinni wyrazić także rodzice dziecka. Oczywiście od tej zasady istnieje kilka wyjątków i wówczas sąd nie wymaga zgody rodziców na adopcję:

o   gdy rodzicom odebrana została władza rodzicielska,

o   gdy rodzice są nieznani,

Rodzic biologiczny może wskazać konkretną osobę do przysposobienia swojego dziecka, jednak może to być wyłącznie jego małżonek bądź krewny (jest to tzw. przysposobienie ze wskazaniem).

  • Zgoda blankietowa. Rodzice mogą też wyrazić tzw. blankietową zgodę na przysposobienie swojego dziecka. Jest to zgoda bez wskazania osoby adoptującej. Sąd stosuje ten przepis o adopcji także w sytuacji, gdy rodzice dziecka nie żyją.

Po wstępnej rozmowie informacyjnej i przekazaniu zgód, potencjalnych rodziców czekają spotkania z psychologami i pedagogami oraz wywiad adopcyjny w miejscu zamieszkania starających się o adopcję (w celu weryfikacji, czy na pewno nadają się na rodziców adopcyjnych). Powyższe procedury są takie same dla wszystkich rodzajów adopcji, zarówno pełnej, niepełnej, jak i przysposobienia całkowitego.

Dopiero po pozytywnym przejściu przez powyższe etapy kandydaci zostają skierowani na szkolenie grupowe dla rodzin adopcyjnych. Jego ukończenie nie jest równoznaczne z otrzymaniem kwalifikacji do przysposobienia. Ośrodek adopcyjny musi jeszcze przygotować ocenę końcową, w której podsumuje wszystkie informacje o kandydatach.

Rodzaje przysposobienia – pełne i niepełne

Ustaliliśmy, że istnieją trzy rodzaje przysposobienia: pełne, niepełne i całkowite. Czym różnią się od siebie poszczególne formy?

W wyniku przysposobienia pełnego powstaje pokrewieństwo między dzieckiem a osobami przysposabiającymi oraz ich rodziną. Tym samym następuje zerwanie więzi z rodziną biologiczną i znika władza rodzicielska rodziców biologicznych. Przysposobienie pełne skutkuje wpisem do aktu urodzenia dziecka bądź wydaniem nowego aktu (tylko w wyniku postanowienia sądu opiekuńczego).

W ramach przysposobienia pełnego możemy też wyróżnić przysposobienie całkowite. Ma ono nierozerwalny charakter (przysposobienie pełne i niepełne można rozwiązać z ważnych powodów i na żądanie przysposobionego, przysposabiającego lub prokuratora). Konsekwencją przysposobienia całkowitego jest nadanie dziecku nowej tożsamości i zniesienie wszelkich związków z rodziną biologiczną. Adoptowane dziecko nabywa takich praw, jakby było dzieckiem naturalnym.

Czym jest zaś przysposobienie niepełne? W jego wyniku stosunek przysposobienia powstaje pomiędzy dzieckiem adoptowanym a rodzicami adoptującymi, ale nie krewnymi adoptujących. To znaczy, że dziecko adoptowane wciąż ma prawa i obowiązki względem swoich krewnych biologicznych, podobnie jak krewni zachowują prawa i obowiązki względem niego. Ma to znaczenie dla sposobu dziedziczenia oraz formy aktu urodzenia dziecka (nie utajnia się w nim rodzinnych nazwiska oraz pochodzenia). Przy przysposobieniu niepełnym obowiązek alimentacyjny powstaje między przysposobionym i jego zstępnymi (dziećmi, wnukami itd.) a rodzicami przysposabiającymi. Obowiązek ten nie istnieje między przysposobionym a krewnymi przysposabiających.

Wśród rodzajów adopcji należy wymienić jeszcze przysposobienie pasierba, czyli dziecka małżonka. W takiej sytuacji władza rodzicielska zaczyna przysługiwać na takich samych zasadach obojgu małżonkom. Jak przysposobić dziecko żony lub męża?

Do przysposobienia dziecka żony potrzebna jest jej zgoda. Nie jest potrzebna zgoda biologicznego ojca, jeśli ojcostwo nie zostało ustalone sądowo i nie została przyznana mu władza rodzicielska. Przysposobienie dziecka przez ojczyma możliwe jest także bez zgody ojca, jeśli ma on ograniczoną zdolność do czynności prawnych i jeśli brak zgody na adopcję jest sprzeczny z dobrem dziecka.

Wniosek o przysposobienie dziecka żony powinien zawierać m.in. informacje o okolicznościach poznania się małżonków, stażu związku oraz – co bardzo ważne – o więzi, jaka łączy dziecko z jego nowym potencjalnym ojcem. Jak najbardziej można wnioskować o przysposobienie całkowite dziecka żony. Procedura w przypadku przysposabiania dziecka męża wygląda tak samo. Proces przysposobienia dziecka małżonka jest znacznie krótszy niż adopcja przez osoby niezwiązane wcześniej z dzieckiem, bo przysposabiającego łączy już z dzieckiem pewna więź.

Trudniejszym przypadkiem jest przysposobienie dziecka partnerki. Jeśli między matką dziecka a jej partnerem nie istnieje stosunek małżeństwa, adopcja możliwa jest tylko wtedy, gdy:

  • ojciec biologiczny nie żyje,
  • ojciec nie jest znany,
  • ojciec jest pozbawiony władzy rodzicielskiej.

Jeśli ojciec biologiczny uznał swoje ojcostwo, ale nie wywiązuje się ze swoich ojcowskich obowiązków, procedurę przysposobienie dziecka przez męża matki należy rozpocząć od pozbawienia ojca biologicznego praw rodzicielskich. Taki wniosek może złożyć wyłącznie matka dziecka, czasem postępowanie wszczyna też sąd z urzędu.

Przysposobienie dziecka a alimenty

Kto płaci alimenty na dziecko adoptowane? Obowiązek alimentacyjny rodziców i krewnych biologicznych wygasa w przypadku adopcji pełnej i całkowitej. Nie wygasa natomiast w przypadku adopcji niepełnej, jednak w pierwszej kolejności obowiązek ten ciąży na rodzicach przysposabiających. Przysposobienie dziecka współmałżonka wiąże się z nabyciem obowiązku alimentacyjnego.

Niestety, ze strony państwa rodzicom adopcyjnym nie przysługą żadne przywileje i świadczenia finansowe z tytułu przysposobienia (tak jak ma to miejsce np. w przypadku rodzicielstwa zastępczego). Z tego względu warto mieć grupowe ubezpieczenie na życie. W Avivie świadczenie z tytułu przysposobienia dziecka do lat 10 można otrzymać, decydując się na ubezpieczenie grupowe na życie Opiekun. Do ubezpieczenia przystępuje się za pośrednictwem pracodawcy – to on decyduje o wyborze konkretnego towarzystwa i ubezpieczenia dla swoich pracowników.

Wypłata środków za adopcję następuje na takich samych zasadach, co w przypadku świadczenia z ubezpieczenia z tytułu urodzenia dziecka. Dowiedz się, co obejmuje ubezpieczenie grupowe.  

Adopcja nie bez przyczyny jest wymagającym procesem. W jej efekcie dziecko ma zyskać nową, szczęśliwszą niż dotąd rodzinę, która funkcjonuje w zgodzie z normami społecznymi. To dlatego kandydaci na rodziców są tak skrupulatnie sprawdzani.

[1] https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/adopcja-po-polsku.html

Ubezpieczenie na życie i zdrowie z pakietem bezpłatnych badań

Nawet do 800 000 zł w razie 45 poważnych chorób

Zamów rozmowę